Si nou konsidere mizik nan yon lojik pwofi, donk kapitalis, nous kapab di mizik konpa kòm anpil lòt mizik se yon machandiz. Si li se yon machandiz, alòs genyen :

1) Yon mache, ki se nayklib yo
2) yon pwodiktè(vendè) ki se djaz yo
3) yon konsomatè(achtè) ki se piblik la ou fanatik yo
4) yon pri ki bay dwa rantre nan nayklib la.

Kouman sa deroule
Yon gwoup moun òganize yon bal. Moun achte tikè. Li antre nan nayklib la. Mizisyen djaz la tonbe jwe mizik. Fanatik yo tonbe danse. Kavalye peze dam kon taso. Tout moun nan trans. Tout moun bliye bil elektrisite, bil telefòn, bil chofaj, bil lwaye, bil asirans, bliye chagren, bliye travay, bliye estrès.

Kouman sa rive fèt
1) Mizik se yon son agreyab, ki dous nan zòrèy
2) nan mizik yo itilize mo pou voye mesaj
3) mizik jwe sou yon rit ak yon kadans ki kadre avèk yon dans moun envante
4) mizik ale chèche sans moun yo, emosyon moun yo, kòd trip moun yo.

Anbyans la, dousè mizik la ak mesaj ki nan mizik la, transfòme li nan yon chan estimili ki ajite emosyon moun yo. Plis anbyans bon, plis mizik la dous, plis dansè yo konn danse, plis fanatik yo gen tandans anpòte tonbe plogue, peze, plake.
Mizisyen djaz la pran lajan foure nan pòch li pou regle zafè li, moun yo menm tonbe danse byen danse, plogue, peze, plake. Mizisyen yo ramase lajan, fanatik yo satisfè santiman yo. La nou kapab wè byen klè ke mizik konpa kòm anpil lòt mizik, se yon echanj santiman kont lajan. Miziyen yo voye mizik. Fanatik yo kapte li sou fòm dans.

Jan nou kapab remake sa, mizik konpa antre danble nan lojik kapitalis la. Sa vle di mizik konpa se yon machandiz yo vann nan nayklib kote fanatik yo achte.

Sansasyon ak santiman

Sanasyon ak santiman, toude se yon emosyon. Men gen diferans antre yo.

Sansasyon
Sansasyon se yon Emosyon espontane. Depi nou di sansasyon nou wè senk sans yo. Kidonk : je, zòrèy, nen, gou, touche. Sans nou kapte yon estimili, yon mesaj ki brase emosyon nou. Emosyon kapab yon : entèjeksyon, yon sipriz, kri, plenyen.

Santiman
Sansasyon chita nan sans, santiman chita nan kè. Santiman gent ti kras rapò ak sikoloji. Santiman se souvni yon emosyon, osinon se manyè moun viv yon emosyon. Santiman se efè emosyon pwodui nan sikoloji moun nan. Santiman kapab se : tristès, jwa, chagren, melankoli, nostalji, pè, trankilite, rankè, lahenn. Lè yon moun resevwa yon nouvèl lanmò, li kapab telman souprann li rive menm endispoze. Sa se emosyon sans kap travay. Men si emosyon sa a pèsiste, kontinye, li kapab transfòme li an santiman lapenn, chagren kap manje kè moun nan.

Santiman se yon emosyon moun donte, kiltive nan tan. sansasyon se yon bagay espontane, santiman se yon emosyon long, kontini. Lè yon nonm wè yon fanm ki bèl, bote fanm nan kapab atire atansyon li, ale chèche emosyon sans li. Misye di wawww ! ala yon bèl fanm papa. Misye kapab menm rive bande. Tout sa se sans kap travay. Lè yon nonm ap peze ak yon fanm nan yon bal se sans li kap travay, se pa santiman. Men si sansasyon kontinye, sansasyon kapab konvèti an souvni. Se lè sa a nou kapab pale de santiman. Souvni bote fanm nan osinon souvni bal la pèsiste nan lespri nonm nan li kapab transfòme an santiman. Lè sa a misye kapab ap dòmi, li reve fanm nan. La se santiman kap pale, kap travay.

Kòm nou kapab wè li, sansasyon se yon emosyon espontane. Kise yon agreman osinon yon dezagreman. Yon estimili osinon yon mesaj ki agreyab ou dezagreyab, ki dous ou pike. sansasyon se yon jwèt sansyèl, plis byolojik, òganik. Alòs ke santiman se yon emosyon long, kontini, ki genyen yon ti istwa entim. Santiman se prolonjman yon sansasyon espontane. Santiman se rezilta mannyè moun viv yon emosyon sans espontane osinon se istwa yon emosyon espontane. Kansa santiman parèt plis sikolojik, gen rapò avèk yon pase lwenten ou resan.

Remak : santiman kapab tou manifeste nan sansasyon. Le yon nonm ap karese yon fanm li renmen, ap fè sèks avèk avèk fanm sa a, se sans li kap travay. Kidonk santiman manifeste nan jwèt sans tou. Men jwèt sans pa toujou vle di santiman paske yon nonm andwa fè seks ak yon fanm san li pa renmen li. Fanm jis estimile sans gason ki mete emosyon espontane li an aksyon. Lè fini tou, tout santiman gen rapò ak sikoloji ki genyen yon ti bout istwa.

REMAK 2: Mizik, se yon zèv kreyasyon li ye. Mizisyen kap jwe mizik mobilize lespri yo pouf è mizik . Kreyasyon lespri sa a ale chèchè sans moun.

Edner saint Amour